Woensdagochtend begon mijn dag met een heerlijke wandeling van de ene kant van de Maas over de Erasmusbrug naar de andere kant. Het was een mooie start van de dag – ik was in Rotterdam om een bruiloft te fotograferen en had in een hotel geslapen vlakbij het hotel van de bruid. De dag begon goed, met de energie van het bruidspaar die mijn hart wagenwijd open zette.

Een onverwachte ontdekking

Toen ik aankwam bij het hotel, keek ik uit het raam en zag een heel interessant pand. Het leek aan de buitenkant alsof er een grote glijbaan op het dak stond en het intrigeerde me. Ik vroeg aan iemand: “Wat voor pand is dat?” En toen zei zij: “Dat is het nieuw geopende museum over migratie, het heet Fenix.”

Toen was ik natuurlijk al getriggerd: oh interessant, een museum over migratie, daar moet ik naartoe. Uiteindelijk heb ik die bruiloft gefotografeerd, samen met hen geluncht, en de plek waar we zaten lag aan de overkant van de straat van de ingang van dat museum dat ik had gezien. Dus nadat ik klaar was met mijn werk, ben ik de straat overgestoken en het museum in gegaan.

The Family of Migrants: Wanneer het verleden je raakt

Ja, dat was… ik bedoel, het raakte direct. De eerste expositie waar ik in liep was een foto-expositie die “The Family of Migrants” heette. Het was een expositie met allemaal afbeeldingen van mensen die vertrokken, onderweg waren of aankwamen. Het eerste beeld greep me direct. Het was alsof het me gelijk bij de strot greep.

De eerste foto die me zo raakte was van een Indonesische vrouw. En toen ik opzocht wat er over die foto in het boekje stond, zag ik dat de fotograaf Leonard Freed was. En dat is dezelfde fotograaf die mijn familie – mijn opa en oma met hun kinderen, waaronder mijn vader – fotografeerde in kamp Budel, toen ze net in Nederland waren.

Dus ook dat toeval dat uitgerekend die foto me zo raakte, dat die me greep en dat het ook door hem was gemaakt. Die connectie met mijn eigen familie.

Het lijf van een migrant

Ik heb de hele expositie bekeken en heel erg mijn tijd genomen. En zoals ik al zei, alsof ik bij mijn strot werd gegrepen. Ik kreeg een stomp in mijn maag. Mijn ogen prikten de hele tijd. En het was zo intens om te zien, om daar te zijn. En ik besefte me dat ik daar rondliep met het lijf van een migrant. En dat mijn lijf weet wat migratie is en wat migratie doet.

En ik zag in die beelden – want het waren beelden van over de hele wereld, verschillende plekken: Indonesië, Afrika, Turkije, Marokko, Vietnam, India en ook Nederland – dat het me aan zoveel verhalen deed denken. Ook aan een verhaal van afgelopen dinsdag, toen een aantal Turkse vrouwen bij ons op het kantoor in Leusden waren. Een van die vrouwen begon te vertellen hoe zij als klein meisje met haar moeder onderweg was van Irak naar Griekenland. Dat ze samen in dat bootje zaten. Dat ze ook daar weer weggestuurd werden. Dus dan weer een migratie naar Turkije toe. En uiteindelijk van Turkije ook naar Nederland.

Ik zag verhalen, ik zag foto’s die me deden denken aan deelnemers die bij ons zijn geweest. Uit Marokko, natuurlijk uit Indonesië, uit India en andere landen.

Veerkracht en kwetsbaarheid

En ik besefte me nog meer dat er zoveel veerkracht nodig is. Het Engelse woord resilience kwam de hele tijd in me op. Dat is zo nodig om dit te kunnen. En ik had de hele tijd een paar woorden die in me opkwamen: migratie is niet voor zwakke mensen. Het is echt voor mensen met ontzettend veel veerkracht, met ontzettend veel kracht die ervoor nodig is. Maar het zijn wel mensen die in een hele kwetsbare positie zitten. Waarschijnlijk daar waar ze vandaan komen, waar ze gedwongen vertrekken. Onderweg is er veel kwetsbaarheid, maar ook waar ze aankomen.

Het doolhof van koffers

En een andere expositie die er was, dat was een doolhof van koffers. Bij een aantal koffers zat er een tag aan en dan kon je meer informatie over die bewuste koffer krijgen. Het verhaal achter de persoon. In één koffer stond: vertrokken uit Ambon. En aankomst was Kamp Westerbork.

En alleen dat al – dat je als Molukse man (want dat was het in dit geval) vertrekt uit je moederland, uit je vaderland van de Molukken, Ambon. En dat je gevochten hebt in het KNIL voor Nederland, trouw aan de koningin. En dat je dan naar Nederland komt en dat je dan naar Kamp Westerbork gaat, een doorgangskamp.

Het zijn zulke schrijnende verhalen en het vergt zoveel kracht en veerkracht om dat überhaupt te overleven. Om de overtocht te halen, maar daarna ook nog het mentale, het emotionele, het fysieke, het gevoelsmatige – om dat te kunnen hanteren.

Lichamelijke impact

En ik heb daar dus een aantal uren rondgelopen met het bezoek aan het museum. En het bezorgde me zo’n onderrugpijn, mijn hele lijf deed mee, alsof mijn lijf continu aan het herinneren was en aan het voelen was hoe en wat voor effect migratie heeft op iemand, op de samenleving, hoeveel kracht daarvoor nodig is.

En het heeft me zo ontzettend geraakt om daar rond te lopen. En het voelde inderdaad zo passend dat ik daar vandaag ben geweest, met waar ik de afgelopen weken, afgelopen dagen, maanden en jaren ook, maar specifiek de afgelopen weken zo veel mee bezig ben.

Het gaat over een andere (culturele) achtergrond, over gedwongen verplaatsing, hoe dat in je beweegt, wat die verplaatsing met je doet. En dus ook al die mensen, al die verhalen die ze met zich meebrengen, die gaan over verplaatsing, die gaan over: mag ik zijn wie ik ben en waar ik vandaan kom.

Het hart wagenwijd open

Ik ging naar het museum nadat ik foto’s had gemaakt voor een bruidspaar – en dat waren hele lieve mensen – waardoor mijn hart wagenwijd open stond. En dus ook wagenwijd open stond om alles te voelen wat bij de exposities te voelen was, wat uit die exposities kwam maar wat natuurlijk ook uit mijzelf en uit mijn familie en uit mijn voorouders komt. En daar ben ik zo dankbaar voor.

Onderweg zijn

En hoe voelt het om thuis te zijn? Nou, ik was – dat is ook wel weer het interessante ervan – (nog) niet thuis. Ik was nog een extra dag in Rotterdam, nog een extra nacht, en de dag later werk ik ook in Rotterdam. Dus ik was niet thuis, ik was weer onderweg. Ik sliep in een hotel. Dus dat is ook weer de ironie, dat ik onderweg was en niet thuis.

Mijn opdracht een dag later, werk ik met een aantal founders van een organisatie die meer mensen van kleur in hun werkveld wil brengen en dat als doel heeft gesteld. En zij zelf zijn ook van kleur en hebben een andere culturele achtergrond. Dus het valt allemaal zo samen. Ze kennen allemaal verplaatsingen, ze kennen allemaal wat dat doet, en ook wat van kleur zijn betekent in Nederland.

Integratie en verwerking

Wat het in ieder geval nu met me doet is dat toen ik terugkwam in het hotel, ik gewoon zo moe was. Ik ben in slaap gevallen en een paar uur later wakker geworden. Toen ben ik even lekker gaan wandelen over de Erasmusbrug en bij de havens wat gaan eten. En nog steeds voelend wat het met me doet – het is zo’n diepe ervaring.

De juiste timing

En als je dan vraagt hoe het voelt om zo midden in de stroom te zitten: ja, het voelt kloppend, het voelt als de juiste timing om hiermee bezig te zijn en het voelt ook dat dit het onderwerp is waar ik mee bezig moet zijn. Dat dit is waar ik in mag verdiepen en waarin ik moet verdiepen. En dat doe ik met het systemisch werk. Dat doe ik met het werken met ondernemers met een andere culturele achtergrond. En dit is natuurlijk ook de verdieping die ik aan het doen ben met MNRI, waarmee ik daadwerkelijk kijk naar wat de effecten daarvan zijn op het lijf, op de reflexen.

Een deze dag als geheel betekent zo ontzettend veel.

Dan raakt het de kern van wat we doen bij Spekkoek. Academy, absoluut.